Ronald Dekker (arbeidseconoom bij RoDeO Labour Market intelligence)
Economen zijn een populaire beroepsgroep om maatschappelijke ontwikkelingen te duiden op tv. Ze worden, meer dan bv. sociologen of andere sociale wetenschappers gevraagd om uit te leggen hoe een situatie is ontstaan, wat je eraan zou kunnen doen en wie dat dan moet gaan doen.
Collega econoom Sylvester Eijffinger was ruim 15 jaar geleden in de nasleep van de financiële crisis vrijwel dagelijks op tv om uit te leggen waarom beleidsmakers én economen die crisis niet hadden zien aankomen en wat er in het monetaire en financiële beleid moest veranderen om weer uit die crisis te komen. Omdat het probleem vaak niet zo duidelijk is wanneer het zich net heeft voorgedaan, kloppen de analyses van tv-hoofden meestal niet en dat kan je meestal pas jaren later vaststellen. Mede daarom blijven met name economen altijd een prominente rol spelen in nieuwsuitzendingen en talkshows.
Bovengetekende heeft in de afgelopen 15 jaar ook best vaak opgetreden als tv-hoofd. Ik kan alleen maar hopen dat ik niet al te veel grote fouten heb gemaakt, maar dat ik fouten heb gemaakt is wel zeker. Het is namelijk ontzettend lastig om het goed te doen, als duidend tv hoofd. Het moet altijd ‘korter’ en zonder ‘enerzijds, anderzijds’, want Nederlandse tv makers zijn altijd als de dood dat ze de kijkers kwijtraken als er iets ‘moeilijks’ wordt besproken. Een en ander leidt er meestal toe dat van een redelijk samenhangend verhaal altijd maar een paar oneliners overblijven, en de samenhang daartussen dan niet altijd overeind blijft. En vakgenoten zien dan die oneliners, en vragen zich af of ze je nog wel serieus moeten nemen als econoom.
Veel (academische) collega’s kiezen er daarom voor om geen tijd vrij te maken om mee te werken aan tv programma’s. De collega’s die het wel (blijven) doen, worden vaak verdacht van enige ijdelheid en dat kan zo maar kloppen. Je hebt gewoon wel een zekere mate van geldingsdrang nodig om dit ondankbare werk te blijven doen. Bij mij komt die geldingsdrang voort uit dat ik het als mijn taak zie is om ingewikkelde dingen goed uit te leggen zodat ‘gewone mensen’ het ook begrijpen. Maar ook dat is ijdelheid, vrees ik.
Dus om mezelf te beschermen tegen al te grote uitglijders, beperk ik me altijd tot de dingen waar ik een beetje verstand van heb. Ik houd mij bv. verre van uitspraken over het monetair beleid want dat is voor mij abacadabra. Ik was ooit te gast bij het Economenpanel van BNR en zei bij de eerste twee onderwerpen dat ik daar niets over ging zeggen ‘want geen verstand van’. Presentator van dienst Wilfred Genee, vroeg ‘buiten de microfoon om’ waarover ik dan wel iets kon zeggen. Gelukkig kwam daarna de AOW leeftijd ter sprake. En daar was mijn bijdrage wel nuttig voor.
Een economencollega die recent een komeetcarrière heeft gemaakt als economisch tv hoofd is Jona van Loenen. Hij kan heel compact en duidelijk ingewikkelde kwesties uitleggen én hij is een goeie verhalenverteller. Hij was de afgelopen tijd, net als Sylvester Eijffinger meer dan 15 jaar geleden, bijna dagelijk op tv. Dus hij maakt ook fouten. Hij gebruikt grappige verhalen van anderen om zijn eigen bijdrage sjeuiiger te maken en levert een oude column in als nieuw werk. Recent ging hij nog erger in de fout: hij zei in zijn rol van econoom dat bezuinigen op de WW ‘best logisch was’. Daar bedoelde hij vermoedelijk de logica van de huidige minister van Financiën mee, maar hij gebruikte het argument dat maar heel weinig mensen langer dan een jaar werkloos zijn, dus dat de verzekering daarvoor (WW) best een beetje korter kon.
En dat is, verzekeringseconomisch, helemaal niet logisch. Het is zeggen dat het ‘logisch’ is dat je in de zorgverzekering wel verzekerd bent voor behandeling een een griepje, maar niet voor een langdurige chronische ziekte. In je autoverzekering wel voor wat blikschade, maar niet voor een auto die total-loss is geraakt. Ik hoop maar dat Jona het slachtoffer is geworden van de montage van het tv item waarin hij dit zei. En dat hij dit dus eigenlijk helemaal niet logisch vond.