De klussificering van de arbeidsmarkt

Iedereen lijkt zich nogal druk te maken over de zogenaamde platformeconomie. Deze week was er zelfs een rondetafelgesprek over Werken in de Platformeconomie in de Tweede Kamer met de ‘usual suspects’ uit de polder (vakbonden, etc.), wetenschappers en een keur van platformwerkers, van oa Helplinq, Thuisbezorgd, Werkspot en FoodDe-volgende-bubbel-Platformeconomie-staat-op-knappen_crop700x350ora.

Die aandacht lijkt wat buitenproportioneel wanneer je kijkt naar de omvang van de werkgelegenheid in de platformeconomie. Die is beperkt tot nog geen 5% (dat is ongeveer 400.000 mensen) wanneer je het ruim schat. Maar er zijn goede redenen om toch goed in de gaten te houden wat er in de platformeconomie gebeurd.

Positief aan de platform economie is dat er formeel, ‘wit’ werk ontstaat, waar dat er eerst niet was of alleen ‘zwart’. Dit leidt dus potentieel tot nieuwe, additionele arbeidsplaatsen. Nadeel van deze nieuwe arbeidsplaatsen is dat ze net zo snel weer verdwijnen als dat ze tot stand komen. Is het klusje voorbij, dan de arbeidsplaats ook. De snelheid van de baancreatie wordt gespiegeld in een even snelle baandestructie. Daarmee leidt de platformeconomie dus geen duurzame  bijdrage aan de werkgelegenheidsgroei. Daarmee geldt voor deze extreme vorm van flexibilisering hetzelfde als voor de eerdere verschijningsvormen: niet meer werk, wel meer dynamiek en onzekerheid voor werkenden. Onzekerheid bovendien, die zich concentreert bij een beperkt deel van de  beroepsbevolking.

En daarmee komen we bij het tweede nadeel van de platformeconomie. Deze is met name relevant voor wat we ‘de onderkant van de arbeidsmarkt’ noemen. Voor mensen die daar bijbaantjes zoeken (studenten, scholieren en anderen) zijn de tijdelijkheid en de incomplete arbeidsvoorwaarden (geen pensioen, sociale zekerheid, enz.) niet problematisch. Maar voor mensen die proberen aan de uitkering te ontsnappen en proberen een leefbaar inkomen (bv. voor een gezin) te verwerven, is het dat wel.

Met ruim 2 miljoen werkenden met een lage opleiding en met ong. 1,5 miljoen uitkeringsgerechtigden (WIA, WW en Bijstand) is er dus een groep van ruim 3 miljoen (potentiële) werkenden die steeds vaker te maken krijgen met de verrommelde arbeidsvoorwaarden van de platformeconomie.

En dat is geen toeval, maar doelbewust ondernemersgedrag. Veel business modellen in de platform economie ontlenen hun concurrentiekracht enkel en alleen aan het uitkleden van arbeidsvoorwaarden, soms tot aan de meest extreme variant: het simpelweg ontkennen van werkgeverschap (Über). Dit hebben we eerder gezien in de supermarkten waar arbeidsvoorwaarden vooral lijken te zijn geënt op de wensen en verwachtingen van scholieren. Voor volwassen medewerkers is daar nog nauwelijks plaats om een fatsoenlijk inkomen te verwerven.

Handhaving valt niet mee, omdat de meeste bijbaners niet durven om hun tijdelijke werk- of opdrachtgever hiermee lastig te vallen. En omdat het aantonen van ontduiking van het minimumloon sowieso niet meevalt in een constructie waarin iemand als (schijn)zelfstandige op stuksbasis werkt. En zo zijn de businessmodellen van de ‘ontduikers en ontwijkers’ gemakkelijk concurrerender ten opzichte van goed werkgeverschap en verrommelt de arbeidsmarkt verder, met name aan de onderkant.

Een steeds groter deel van de beroepsbevolking wordt zo afhankelijk van werk dat geen inkomenszekerheid en ontwikkelmogelijkheden biedt. En ontstaat een situatie waarin je uitkeringsgerechtigden nauwelijks nog kwalijk kunt nemen dat ze de inkomenszekerheid van de uitkering prefereren boven de onzekerheid van de arbeidsmarkt. Elke keer wanneer ze weer beginnen met betaald werk, zijn de voorwaarden weer even slecht of nog slechter. Een spiraal omlaag is veel waarschijnlijker dan doorgroei naar een betere baan. Daarmee stijgt de ongelijkheid en profiteert een substantiële groep werkenden niet of nauwelijks van welvaartswinst.

Klussificering is de extreme variant van flexibilisering, en komt bovenop de al decennia bestaande trends van flexibilisering en uitbesteding van laagbetaald werk met alle gevolgen van dien voor de meest kwetsbaren in onze samenleving. Het stopt niet, niet vanzelf.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *